Wist je dat een boom je de weg kan wijzen? Letterlijk en figuurlijk...Je hoeft hem alleen maar diep in de ogen te kijken 😉
Ogen? Ja ogen..
Bij sommige soorten zie je ze meteen. Zo wordt de grauwe abeel ook wel de ‘oogjesboom’ genoemd. En zijn blik is inderdaad moeilijk te missen.
Kan hij ons ook zien met zijn mooie grijze ogen? vraag ik me soms af…en wat zou hij toch denken van al die rondscharrelende mensen-beestjes die het altijd zo druk hebben daar beneden op de grond?
Als je ze eenmaal hebt gezien, zie je overal bomen-ogen. Bij de eik, de esdoorn, de beuk. Het maakt eigenlijk niet uit: alle bomen hebben ogen. Alleen zijn ze bij de één wat moeilijker te zien dan bij de ander.
Maar… waarom hebben bomen ogen?
De ogen van een boom zijn littekens. Plekken waar de boom zichzelf heeft ‘gesnoeid’. Ooit groeiden daar takken. Maar naarmate de boom hoger groeit, ontstaan er bovenin nieuwe takken die op den duur het licht wegnemen van de lagere takken – ze komen in de schaduw te staan.
Takken zijn in wezen niets meer dan stellages voor bladeren. En bladeren hebben een heel belangrijke taak: lichtenergie oogsten en omzetten in voedsel. Zodra een tak te weinig licht krijgt, verliest hij zijn functie en wordt hij een last voor de boom.
De boom sluit geleidelijk de toevoer van water en voedingsstoffen naar die tak af, waardoor die langzaam afsterft en uiteindelijk wegvalt.
Boom als kompas
Als je goed kijkt, zie je dat er vaak aan één kant van de stam meer ‘ogen’ zitten dan aan de andere. Waarom? Omdat een boom alleen investeert waar het loont: waar licht te oogsten valt.
Bij een vrijstaande boom is dat meestal de zuidkant. De boom kijkt letterlijk het meest naar het zuiden, minder naar het oosten en westen, en het minst naar het noorden.
Ben je verdwaald? Dan kun je een boom raadplegen als kompas om het zuiden te vinden.
Niet elke boom wijst naar het zuiden
Soms lijkt een boom te liegen. Zie je ineens meer ogen aan de noordkant.
Huh?
Maar bomen kunnen niet liegen.
Schijnbaar niet-kloppende patronen zijn een uitnodiging om beter te kijken. Om niet alleen in te zoomen op de boom, maar ook uit te zoomen naar zijn context. En zelfs door de tijd heen te denken.
Wat zegt een ander patroon over het verleden van de boom? Of over het verleden van de omgeving? Welk stuk van het verhaal mis je? Waren de omstandigheden vroeger anders? Is de boom verplaatst? Zijn zijn buren verdwenen? Of heeft hij juist nieuwe buren gekregen?
Puzzelen
Door andere ‘clues’ te zoeken in de omgeving word je een natuurdetective! Wat vertelt het mos op de stam? Welke sporen heeft de wind achtergelaten in de boom zelf, of in het landschap eromheen? Wat zegt dit allemaal over het verleden, maar ook over de toekomst?
Kleine signalen die samen een verhaal vormen, en je alsnog helpen om je weg te vinden!
Lessen van bomen
Oké, puzzelen is leuk (vind ik), maar waarom relevant?
Voor mensen die een permacultuurtuin willen creëren, vertellen de bomen in de omgeving veel over de ecologische hoofdfactoren van zon, water, bodem en wind, die de kaders voor een succesvol ontwerp vormen. Hoe verschillende soorten bomen zich in het landschap organiseren, laat zien hoe je je beplanting kunt inrichten zodat alles floreert.
En op persoonlijk niveau hebben bomen veel wijsheid te geven. Als je ervoor openstaat, buitelen de metaforen over elkaar heen.
Focus op wat je voedt
Op wat je energie geeft en je laat groeien – kijk en groei naar het zuiden dus!
Geef niet te veel aandacht aan zaken waar je weinig invloed op hebt en die je vermogen om gezond en evenwichtig te groeien belemmeren (het noorden?) Maar, net zoals een boom, houd er wel een oogje op, want je leeft niet geïsoleerd van wat er op mondiaal niveau gebeurt.
Bijvoorbeeld de oorlog in Iran die door Trump is gestart. Daar heb ik weinig directe invloed op, maar het heeft wel gevolgen voor mij en mijn gemeenschap. Gevolgen waarop ik me nu al kan voorbereiden. Tegelijk kan ik op persoonlijk niveau keuzes maken die de wereldorde die zulke oorlogen voedt minder ondersteunen. Ik kan bijdragen aan het creëren van een nieuwe, meer levensondersteunende cultuur.
‘Think global, act local’
Besef dat wat je nodig hebt en wat je voedt verandert met de tijd
(haha.. note to myself). Misschien voel je, zoals David Whyte het beschrijft, geen affectie meer voor dingen waar je vroeger veel voldoening uit hebt gehaald, zoals een beroep of een hobby, dat is normaal, wees niet bang om ze los te laten, de overbodige takken weg te snoeien en nieuwe te laten groeien.
Het verleden heeft veel invloed gehad op hoe je gevormd bent
Maar… net als een boom kun je blijven groeien en veranderen, op zoek naar nieuwe energiebronnen, zelfs na flinke tegenslagen, zoals bij de boom hieronder.
En misschien is de plek waar je nu staat hiervoor niet optimaal en is het tijd om een nieuwe standplek, met nieuw gezelschap, te zoeken…
En misschien wel de belangrijkste les van bomen en de natuur:
‘Ik ben omdat wij zijn’ Ubuntu
je kunt en hoeft het niet alleen te doen. Het idee uit onze individualistische samenleving dat je je successen en mislukkingen alleen aan jezelf te danken hebt, klopt niet. Bomen kunnen alleen floreren als onderdeel van een ecosysteem vol leven. In de natuur staat alles met elkaar in verbinding, in een constante uitwisseling van informatie, energie en materie.
Wederkerigheid is het fundament, en wij mensen zijn geëvolueerd om daaraan mee te doen. Helaas wordt dat cultureel niet meer als vanzelfsprekend gezien, terwijl in die richting schijnt de zon!
Bomen zijn besluitvaardig
Een boom die geen licht krijgt, gaat dood. Dat maakt hem besluitvaardig! Hij twijfelt niet over wat de buren of familie ervan vinden als hij een tak afstoot en een nieuwe richting in groeit. Hij heeft geen cultuur die hem probeert te weerhouden van het volgen van zijn eigen wijsheid, zijn eigen natuur.
Voor ons is het een stuk complexer. We verlangen (onbewust?) naar goedkeuring van onze gemeenschap. Dat zit diep in ons verankerd, en maakt het vaak moeilijk om te veranderen of tegen de cultuur in te gaan – wat zouden mensen denken? Wat zullen ze zeggen..?
En hoewel het een boom helemaal niet interesseert wat de buren van zijn nieuwe groeirichting vinden, heeft hij toch nog één belangrijke tip voor ons… Verandering gebeurt niet abrupt. Een tak wordt niet van de ene op de andere dag afgestoten. Nieuwe takken krijgen de tijd om te groeien en sterker te worden, voordat de oude volledig verdwijnen.
Je kunt dus klein beginnen met de dingen anders doen: experimenteren en ontdekken wat voor je werkt en wat niet.
En klein beginnen is toevallig een centraal principe binnen de permacultuur, mooi geleerd van de bomen!
Kom meer leren van de bomen tijdens een wandelende workshop!
