In tijden van droogte moet je water besparen… toch?
Nee.
Juist laten stromen. En ook bij perioden van stortregen. De hele tijd eigenlijk..
Maar dan op de juiste manier.
We krijgen de laatste jaren steeds vaker te maken met lange periodes van droogte, vooral in de lente.
Hoe ga je daar goed mee om?
Een veel gehoorde advies is om droogtebestendige planten in je tuin te zetten, zodat je minder water hoeft te geven. Klinkt logisch, maar daar los je eigenlijk weinig mee op.
Dit advies gaat ervan uit dat het water alleen door het plant wordt gebruikt, terwijl planten water juist beschikbaar maken voor ander leven én helpen mee aan het in stand houden van een gezond regenpatroon. Ze spelen een essentiële rol in de watercyclus.
De kleine waterkringloop
We kennen allemaal de grote waterkringloop: water verdampt uit zeeën, meren en rivieren door zonnewarmte, vormt wolken en valt terug als regen.
Maar er is ook een kleine waterkringloop, minder bekend, maar cruciaal op lokaal en globaal niveau. Het herstellen van de kleine waterkringloop is fundamenteel in het beheren van een betrouwbare regencyclus. Maar ook voor het terugbrengen van biodiversiteit.
En andersom: biodiversiteit is weer nodig om de kleine water kringloop te herstellen.
Water, net als koolstof en talloze andere stoffen, stroomt voortdurend door het leven heen en verandert van vorm terwijl het stroomt.
Denk aan een appel of een krop sla: grotendeels opgebouwd uit water. Als je het opeet wordt een deel van dat water even vastgehouden in je lichaam, een ander deel verlaat het snel weer, via je plas, poep, zweet, adem… tranen.
Datzelfde geldt voor alle levende wezens: dieren, planten, microben en schimmels. Water stroomt voortdurend door het leven, op een manier waardoor het vastgehouden wordt en ook weer doorgegeven wordt aan andere levensvormen.
Deze trage, grotendeels onzichtbare, levende rivier is van levensbelang. Het verandert stromend water in een bron van leven in plaats van dood.
Een landschap zonder een rijke diversiteit aan planten en dieren is kwetsbaar, vatbaar voor de ene keer overstroming, en de andere keer droogte
De rol van planten in de kleine waterkringloop
Planten spelen een sleutelrol in de kleine waterkringloop.
Regenmakers
Tot wel 90% van het water dat planten via hun wortels opnemen, verdampt weer via hun bladeren. Verloren? Nee hoor. In gezonde omstandigheden zorgt die verdamping voor wolkenvorming en neerslag verderop in het systeem.
Zie deze video: How Trees Bring Water
Drinkfontein van het leven
80 à 90% van een plant bestaat uit water. Dat water zit in bladeren, stengels, nectar, vruchten, zaden… eigenlijk in alles wat ‘plant’ is.
En dat water blijft daar niet hangen, het wordt doorgegeven via het voedselweb. Insecten en dieren halen veel van hun vocht uit het eten van planten of van andere dieren die op planten leven.
Denk aan een pimpelmeesje dat haar jongen voedt met sappige rupsen, die rupsen zijn niet alleen voedsel, maar ook waterbron. En het vocht uit de rupsen wordt, via uitwerpselen, weer teruggegeven aan de bodem.
Ondergrondse samenwerking
Planten pompen via hun wortels ook water terug de bodem in, als exudaten, een soort suikerrijke vloeistof, waarmee ze microben en schimmels aantrekken. Die op hun beurt zorgen voor gezonde planten door voedingsstoffen beschikbaar te maken en de plant te beschermen tegen ziekte.
Nachtelijke waterverzamelaars
’s Nachts halen planten water uit de lucht door condensvorming op hun bladeren. Denk maar aan hoe nat je broek wordt als je ’s ochtends vroeg door een veld loopt.
Insecten en vogels kunnen hiervan drinken, het water komt weer op de grond terecht, en de plant kan het opnieuw via de bladeren opnemen.
Maar dit alles werkt alleen als er diversiteit in de beplanting is: bomen, struiken, kruiden, bodembedekkers… én als die planten beschutting en voedsel bieden aan inheemse tuinfauna.
Een maisveld van meerdere hectare herstelt de kleine waterkringloop niet, het breekt hem juist af.
Een tuin vol exoten waar geen bij of vogel iets aan heeft, doet niet mee.
En een tuin waarin het bodemleven geen kans krijgt, waar plagen bestreden worden in plaats van natuurlijke vijanden gefaciliteerd, werkt ook tegen.
Herstel het systeem
Een teveel of tekort aan water is vaak terug te voeren op een tekort aan leven: te weinig biodiversiteit, te weinig ecosystemen, groot én klein.
Op grote schaal verstoren we de kleine waterkringloop ernstig. Veel water gaat direct het riool in, of wordt met drainage afgevoerd, voordat planten het kunnen verwerken en doorgeven.
En ondertussen verdwijnen steeds meer ecosystemen, waardoor regenwater sneller over het land afstroomt, overstromingen veroorzaakt.
Droogtebestendige planten kunnen helpen in het herstellen van de kleine waterkringloop, maar ze zijn geen complete oplossing.
De échte oplossing zit in diversiteit: in je beplanting, in het bodemleven, in de dieren die je aantrekt.
En in het herleiden van álle waterstromen in en rond je huis naar je tuin, waar ze opnieuw deel worden van het ecosysteem.
Door met de natuur samen te werken en haar strategieën te gebruiken, verspil je niet alleen minder water, je laat je tuin zelf zijn eigen water oogsten.
En iedereen kan hiermee makkelijk aan de slag, gewoon in de eigen tuin en omgeving.
Wat kun je doen?
Plant gelaagd en eetbaar: bomen, struiken, klimmers, kruiden, bodembedekkers. Waarom uit je tuin eten? De industriële landbouw verspilt enorm veel water, minder afhankelijkheid daarvan betekent minder waterverspilling. En hopelijk op den duur meer ecosystemen.
Koppel je regenpijp af. Vang water op in regentonnen en leidt het overschot naar je borders. (Hoe? Dat hangt af van je bodemtype en grondwaterpeil.)
Gebruik afwaswater in de tuin. Gebruik wel een biologisch afbreekbaar afwasmiddel.
Koop lokaal en regeneratief. Steun boeren die water beheren met oog op de kleine waterkringloop.
Mulch! Laat snoeiafval, herfstbladeren en ander plantaardig materiaal op de grond liggen. Mulchen voedt het bodemleven én houdt water vast.
Houd wind tegen. Wind droogt uit. Gebruik eetbare windweringen om vocht in je tuin te houden .
Composttoilet? Een composttoilet kan je watergebruik met 30% verlagen. Humanure handboek
Je hebt meer invloed dan je denkt
Misschien moet je in de eerste jaren af en toe nog kraanwater gebruiken om een jonge tuin te ondersteunen. Maar op de lange termijn verdien je dat ruimschoots terug.
Een goed ontworpen, eetbaar ecosysteem in je tuin verzamelt zijn eigen water, terwijl het tegelijk bijdraagt aan het herstellen van een betrouwbare regenpatroon en de biodiversiteit. En…zo’n tuin verkoelt in de zomer en neemt stortbuien moeiteloos.
Hulp nodig bij het ontwerpen van je eigen eetbare watertuin?
