En hoe pas je ze toe?
In de natuur zie je zelden een kale bodem. Waarschijnlijk weet je ook dat het goed is om de bodem van je moestuin in de winter te beschermen, bijvoorbeeld met een mulchlaag van organisch materiaal zoals herfstblad, of met groenbemesters. Maar wat is het verschil, en welke methode is beter?
Het antwoord is: allebei zijn nodig en zoals met zoveel dingen in de natuur, hebben ze allebei een andere rol in het beschermen van de bodem tijdens de donkere maanden.
Maar waarom dan? Hoe werkt dat precies?
Als je niet wilt weten waarom, kun je de rest van deze blog overslaan en direct doorklikken naar informatie over:
Welke groenbemesters handig zijn in de moestuin
Welke herfstbladeren goed zijn om mee te mulchen
Voor de nieuwsgierigen onder ons: lees vooral verder.
Denk aan de bodem als een ‘wie’, niet als een ‘wat’
Onder de grond zijn miljoenen kleine mondjes actief (sommige met, andere zonder ogen ;-). Al die monden zijn constant bezig met eten, en door al dat gevreet wordt de bodem vruchtbaar.
Wist je dat mogelijk met dan 50% van al het leven op aarde zich in de bodem bevindt?
Een vruchtbare bodem is dus alleen mogelijk dankzij het bodemleven: schimmels, microben en dieren zoals wormen en mollen.
En net als al het leven boven de grond hebben ook zij 12 maanden per jaar voedsel, vocht en onderdak nodig.
Hoe komen ze daaraan? Grofweg op twee manieren.
Manier een: De afvalopruimers
De bekendste groep zijn de “vuilnismannen en -vrouwen” van de natuur. Zij eten afgestorven materiaal en uitwerpselen van planten en dieren. Zo maken ze het steeds kleiner totdat de mineralen weer opneembaar zijn voor planten en de bodem humusrijk wordt.
Deze keten begint met de dieren met de grootste monden, zoals kraaien en andere aaseters, en eindigt bij de piepkleine bacteriën.
Deze groep heeft vooral mulch nodig, het hele jaar door.
De mulchlaag van organisch materiaal is niet alleen hun voedsel, maar ook hun kraamkamer, winterdekbed en dak. Zonder mulch kunnen ze in de zomer uitdrogen en in de winter wegspoelen.
Dus: help deze gratis tuinmedewerkers, en houd de bodem ook in de winter bedekt.
Maar… trekt dat geen slakken aan?
Een veelgehoord bezwaar. En inderdaad, mulch is ook een prettig thuis voor slakken, maar óók voor hun natuurlijke vijanden. Zo werkt het nu eenmaal in de natuur. Als je mulcht op de manier waarop de natuur dat doet, kun je voorkomen dat je een slakkenplaag creëert.
Manier 2: de planten-melkers
De tweede groep bodemwezens noem ik voor deze blog de planten-melkers.
Misschien een beetje te vergelijken met huisjesmelkers? Maar dan hele lieve, sociaal bewuste huisjesmelkers die geloven in wederkerigheid? …Hmmmm… oké laten we die metafoor maar weer loslaten.
Wie zijn die planten-melkers?
Dat zijn microben en schimmels die hun voedsel, vocht en onderdak direct van de plant krijgen, via de wortels.
Planten maken van koolstof (uit de lucht) en water glucose, met behulp van zonlicht. Vervolgens mengen ze die glucose met verschillende mineralen uit bodem en lucht, en voilà: eiwitten, vetten, enzovoort.
Na zo’n 300.000 jaar menselijke evolutie vinden we dit stukje magie zó normaal dat we het nauwelijks nog zien. En behoorlijk veel mensen weten het ook niet eens…oeps…
Planten gebruiken hun glucose deels om zichzelf te bouwen, maar ook om te delen.
Net zoals ze suikers naar hun bloemen sturen om nectar te maken voor bijen, sturen ze ook suikers via hun wortels de bodem in. Deze ‘wortel-exudaten’ worden gretig opgenomen door verschillende planten-melkers, die in en rond de wortels gaan wonen in hun eigen kroeg waar het 24/7 happy hour is. Maar voor al dat lekkere vloeibare koolstof moet natuurlijk ook betaald worden.
Liquid Carbon Pathway
De bekendste afnemers zijn de mycorrhiza-schimmels, die via hun schimmeldraden direct in verbinding staan met de plantenwortels. Schimmels kunnen niet fotosynthetiseren, dus ze zijn blij met de suikers die planten leveren. In ruil brengen ze water en mineralen naar de plant. Hun schimmeldraden kunnen heel lang worden, waardoor de opnamecapaciteit van de plant tot wel 10 tot 100 keer groter wordt!
Deze samenwerking is extra interessant omdat schimmels de plant voorzien van fosfaat, een moeilijk bereikbaar maar essentieel mineraal.
Dit systeem heet officieel de liquid carbon pathway, en het is de manier waarbij ecosystemen zorgen dat koolstof terechtkomt in de bodem waar het opgeslagen kan worden, grotendeels door schimmels. Wat natuurlijk, de koolstofcyclus in balans houdt.
Wereldwijd wordt er jaarlijks minstens vijf miljard ton CO₂ opgeslagen in mycorrhiza-netwerken — ongeveer evenveel als de jaarlijkse uitstoot van de Verenigde Staten.
Bron: The Guardian
Meer weten?
De ware heersers der aarde
De meeste soorten planten willen leven in symbiose met mycorrhiza-schimmels maar we verstoren dit systeem door te spitten, ploegen en de bodem kaal te houden. In de landbouw heeft dat geleid tot een situatie waarin we de taken van de schimmels moeten overnemen met kunstmest en irrigatie, wat uiteindelijk nóg meer schade veroorzaakt aan ons life support system: de natuur.
Bacteriën
Ook bacteriën profiteren van die wortel-exudaten. Hun activiteit rond de wortels zorgt voor het vrijkomen van mineralen die planten direct kunnen opnemen. En net zoals de microben in onze eigen darmen spelen bodem microben ook een belangrijke rol in het afweersysteem van het plant.
En net zoals bij de microben in je eigen darmen: Als je die zes maanden lang geen geschikt voedsel zouden geven, zouden ze ook doodgaan, met alle gevolgen van dien 😉.
Daarom geldt: levende wortels in de grond houden, het hele jaar door!
Maar dat kan lastig zijn in de moestuin…
Gelukkig bestaan er groenbemesters!
Wat zijn groenbemesters?
Dat zijn soorten die je (o.a.)
- laat in het jaar zaait
- die veel blad- en wortelmassa vormen
- en lichte vorst kunnen verdragen.
Tegenwoordig zijn de winters zo zacht dat mijn groenbemesters probleemloos overleven. In mijn tuin gebruik ik ze het jaar erop als chop-and-drop-planten tussen mijn gewassen.
En als je wintergewassen hebt, ook zij ondersteunen het bodemleven op hetzelfde manier.
Laat overblijvende wintergewassen zoals kool en prei zolang mogelijk staan. En laat bijvoorbeeld de wortels van geoogste koolplanten in de bodem zitten, vaak groeien ze gewoon weer door en houden ze hun ondergrondse vrienden in leven tot de lente.
Mulchen én Groenbemesters Inzetten voor een Optimaal Effect
Interessant detail: bij een laag organisch stofgehalte in de bodem moeten planten meer exudaten produceren om voldoende voedingsstoffen te krijgen. Daardoor houden ze zelf minder glucose over om te groeien en bloeien.
De twee systemen, mulch en groenbemesters, werken dus beter samen, zoals zoveel dingen in de natuur.
Soorten herfstblad geschikt om mee te mulchen
Welke herfstbladeren kun je het best gebruiken?
Minder geschikt zijn de soorten waaronder in de natuur ook weinig groeit: eik, beuk en groenblijvers.
Wat te doen met eiken- of beukenblad? Maak bladaarde!
Groenbemesters die je nu nog (net) kunt zaaien:
Wees maar snel, het is eigenlijk nu een beetje laat, maar omdat het nog zo warm is lukt het vast!
- winterrogge
- japanse haver
- mosterdzaad
Meer weten:
Welke bladeren kun je gebruiken om te mulchen?
Welke groenbemesters zijn er?